Lezing Wouter van Beek 

Op woensdag 3 februari gaf cultureel antropoloog Wouter van Beek aan de universiteit van Tilburg een openbare lezing waarin hij in ging op de vraag welke wijsheid hij zou delen met de wereld als het zijn allerlaatste mogelijkheid zou zijn.

De organisatie van de reeks last lectures ligt in handen van Extra Muros, de studievereniging van de opleiding Liberal Arts & Sciences aan de Universiteit van Tilburg. De studievereniging liet zich inspireren door het beroemde laatste college van dr. Pausch, die kanker had en in letterlijke zin voor de laatste keer tot de wereld sprak. In de last lectures delen inspirerende sprekers hun gedachten, gevoelens en cruciale (levens)lessen met studenten, academici en andere geïnteresseerden.

Het grootste deel van het college besteedt Van Beek aan zijn onderzoek onder de volken Dogon (Mali) en Kapsiki (Kameroen). Nog steeds keert hij regelmatig terug naar de Dogon, waar hij een huis heeft en een ‘familie’. Het publiek geniet van de typisch antropologische anekdotes en prachtige verhalen en foto’s van zijn veldwerk. Toch blijft het niet bij vrolijke dingen. Van Beek doet al onderzoek in Afrika sinds 1971, en vele mensen die hij daar heeft leren kennen zijn inmiddels gestorven. Het publiek is doodstil als Van Beek vertelt dat zijn ‘oudste broer’ van de Dogon kanker heeft. Over twee weken zien ze elkaar weer, en dat zal waarschijnlijk de laatste keer zijn. Vlak daarna schieten mensen alweer in de lach als Van Beek vertelt dat hij de twee vrouwen van zijn Dogon-broer zal erven wanneer deze is gestorven.

Het belangrijkste thema van het verhaal van Van Beek is: afstanden overbruggen. Dit klonk mij herkenbaar in de oren. Toen ik, ook antropoloog, van Noord-Holland naar Brabant verhuisde, om te gaan werken aan de universiteit van Tilburg, werd ik door Van Beek hartelijk verwelkomd op de afdeling. Van Beek werkt net als ik aan de faculteit der geesteswetenschappen, op het departement religiewetenschappen & theologie, en tijdens lunches met collega’s vertelt hij vaak over antropologie en antropologen, waarbij hij dikwijls naar mij knipoogt en zegt “Zo is het toch, Klaartje?”. Antropologen onder elkaar: Van Beek gaf mij het gevoel er bij te horen, welkom te zijn. Hoe anders dan vele andere professoren.

Dat is een kleine, persoonlijke ervaring waaruit niettemin duidelijk wordt dat Van Beek moeite doet om afstand te overbruggen. Uit het leven en werk van Van Beek zijn echter talloze grotere voorbeelden te vinden. Alleen al het feit dat Van Beek aan de faculteit der geesteswetenschappen werkt, en niet zoals de meeste wetenschappers in de antropologie aan de faculteit der sociale wetenschappen, kan gezien worden als een poging tot het overbruggen van de afstand tussen verschillende disciplines. Net als het geven van dit ‘laatste college’, dat werd georganiseerd door Liberal Arts & Sciences, een multidisciplinaire opleiding. In de zaal zaten bovendien tussen studenten en academici enkele familieleden van Van Beek.