Mensenrechtenschendingen in Mexico – De case van La Parota

Mexico is voor veel toeristen het vakantieland bij uitstek en ook voor antropologen is Mexico een aantrekkelijk land gezien de rijkdom aan talen, culturen, godsdiensten en gebruiken. Minder bekend is dat in Mexico regelmatig schendingen van mensenrechten plaatsvinden. In onderstaand artikel wordt dit besproken aan de hand van de voorgenomen bouw van de dam La Parota.

Mensenrechten in Mexico
Op internationaal niveau heeft Mexico de naam mensenrechten hoog in het vaandel te hebben staan en Mexico is inderdaad actief binnen de internationale instituties van de Verenigde Naties [2]. Zo is Mexico momenteel president van de Human Rights Council. Wanneer echter gekeken wordt naar de mensenrechtensituatie in Mexico zelf, dient zich de vraag aan of Mexico echt zo begaan is met mensenrechten of dat zij zich meer zorgen maakt over haar imago in het buitenland (Peace Brigades International 2007: 77). De secretaris-generaal van Amnesty International, Irene Khan, die Mexico in september 2005 bezocht, bekritiseerde de binnenlandse politieke partijen omdat ze het respecteren van mensenrechten niet op hun agenda hebben staan. Volgens haar heeft de Mexicaanse regering wel initiatieven getoond voor de bescherming van de mensenrechten wereldwijd, maar heeft zij voor haar verplichtingen op dit gebied nationaal gezien niet diezelfde intensiteit aan de dag gelegd. Uit de Universal Periodic Review van augustus 2009 waarmee de Human Rights Council elke vier jaar de mensenrechtensituatie in de lidstaten van de Verenigde Naties onder de loep neemt, blijkt ook dat het met de mensenrechtensituatie in Mexico zelf niet zo rooskleurig gesteld is.[3] Er vinden ernstige schendingen plaats van de rechten van vrouwen, kinderen, boeren, inheemse bevolkingsgroepen, migranten, journalisten en mensenrechtenbeschermers. Daar komt bij dat het rechtssysteem straffeloosheid in de hand werkt; zwakke instituties maken dat toegang tot rechtspraak lastig is voor de gewone burger en rechtszaken waarbij militairen betrokken zijn worden in een militaire rechtbank behandeld waardoor de onpartijdigheid in het geding komt. Veel mensenrechtenschendingen blijven op deze manier onbestraft.

Nadelige gevolgen van de bouw van de dam La Parota
De inheemse bevolking in Mexico strijdt voor de erkenning van haar mensenrechten. Vaak wordt zij buitengesloten en wordt haar de kans ontnomen om deel te nemen aan de ontwikkeling van het land. Daarnaast worden echter ook ontwikkelingsprojecten aan de inheemse bevolking opgedrongen zonder dat zij hier een stem in hebben. Een goed voorbeeld hiervan is de voorgenomen bouw van de dam La Parota die in de buurt van Acapulco gepland is.

De voorbereidingen voor dit ambitieuze project startten meer dan dertig jaar geleden. Sinds de jaren zeventig zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd en in 2003 is de ‘Federale Commissie van Elektriciteit’ (CFE) begonnen met het aanvoeren van machines en materiaal. Na voltooiing van de 180 meter hoge dam, daarmee een van de grootste ter wereld, zou deze een groot deel van het zuiden van Mexico van elektriciteit moeten voorzien. Er zitten echter nogal wat haken en ogen aan de inmiddels stopgelegde constructie van deze dam.[5] De bouw van de dam zal namelijk van grote invloed zijn op de in het gebied levende gemeenschappen. Meer dan 17.000 hectare vruchtbare grond komt volgens de plannen onder water te staan, wat een enorm verlies van landbouwgrond betekent en het gedwongen verhuizen van 25.000 personen. Daarnaast zullen nog eens 75.000 mensen een indirect negatief effect ondervinden van de bouw van de dam omdat de Papagayo rivier omgeleid wordt waardoor zij zonder water komen te zitten.

Toen in 2003 de CFE het gebied binnenkwam met machines was de bevolking volgens eigen zeggen volledig verrast. De Mexicaanse staat had het namelijk niet nodig gevonden om de bewoners te informeren over het project en de grote gevolgen die de bouw van deze dam zou hebben, laat staan hen te consulteren. In datzelfde jaar hebben de tegenstanders van de bouw van La Parota zich verenigt in de ‘Raad van Ejidos[6] en Gemeenschappen tegen La Parota’ (CECOP). Sindsdien is er een strijd gaande tussen de CECOP, bijgestaan door verschillende nationale en internationale NGO’s, enerzijds en de CFE anderzijds. Een strijd waarbij zelfs doden te betreuren zijn.

Een van de rechten die in deze zaak in het geding zijn, is het recht op informatie. De mensen die direct getroffen worden door dit project zijn niet of niet volledig geïnformeerd over de omvang en impact noch over hoe de verplaatsing van volledige gemeenschappen vorm zal krijgen en over de geldelijke compensatie. Een ander recht dat in deze zaak in het geding is, is het recht op effectieve legale middelen. De CFE en de Mexicaanse autoriteiten geven aan de lokale gemeenschappen voldoende geraadpleegd te hebben  in overeenstemming met de Landbouw Wet. Tegenstanders spreken echter van manipulatie, bedrog en een gebrek aan informatie. De bijeenkomsten die gehouden zijn in de bedreigde gemeenschappen werden onvoldoende aangekondigd zodat niet iedereen op de hoogte was en tegenstanders werden bedreigd die daardoor niet aanwezig konden zijn. Deze gang van zaken is voorgelegd aan een lokale rechtbank die op 16 maart 2007 besloot dat de CFE niet gerechtigd is constructiewerkzaamheden uit te voeren totdat er aandacht besteed is aan de ongeregeldheden en er een oprecht consultatieproces heeft plaatsgevonden.

Op lokaal niveau heeft het Parota project voor veel commotie en onrust gezorgd in de getroffen gemeenschappen. Dorpen en zelfs families worden verscheurd door een tweedeling in voorstanders en tegenstanders van het project. De autoriteiten hebben niet de moeite genomen om hierin op te treden door middel van duidelijke en waarheidsgetrouwe informatie. Zij gaan een dialoog uit de weg en zoeken hun toevlucht tot het intimideren en criminaliseren van de tegenstanders van de dam, die zonder geldige reden bedreigd en opgepakt worden.

In een rapport van Amnesty International betreffende La Parota worden verschillende gevallen van bedreiging en moord beschreven. Rodolfo Chávez Galindo, actief lid van CECOP en mensenrechtenverdediger, werd op 21 april 2007 willekeurig opgepakt door de politie op basis van een arrestatiebevel tegen hem dat al in 2004 ongeldig verklaard was. Later diezelfde dag konden lokale mensenrechtenorganisaties zijn vrijlating regelen. CFE liet aan Amnesty International weten dat zij geen aandeel hadden in deze arrestatie maar tegelijkertijd waren zij zeer kritisch over Rodolfo’s rol in de strijd tegen La Parota. Het is zeer wel mogelijk dat zijn arrestatie door politiek gemotiveerd werd. Een nog ernstiger geval vond plaats op 29 januari 2006. Eduardo Maya Manrique, ook een actief lid van CECOP, werd vroeg in de ochtend in het dorp Dos Arroyos zijn huis uitgesleurd door drie mannen die hem vervolgens met stenen te lijf gingen en verwensingen naar zijn hoofd wierpen betreffende zijn tegenstand tegen de dam. Een buurman die het voorval zag gebeuren, probeerde hulp te bieden maar werd zelf in elkaar geslagen. Later die dag overleed Eduardo aan zijn verwondingen in een plaatselijk ziekenhuis. Autoriteiten hebben de zaak afgedaan als een ruzie tussen dronkenmannen en niemand is opgepakt.[7]

Een van de NGO’s die zich inzet voor mannen als Rodolfo en Eduardo en die zich bekommert om de mensenrechtensituatie in Mexico in het algemeen is Peace Brigades International. Zij maken het werk van mensenrechtenactivisten mogelijk door hen beschermende begeleiding te bieden. Lokale organisaties die strijden voor mensenrechten en die tegengewerkt worden door de autoriteiten in hun werk, kunnen begeleiding van Peace Brigades International aanvragen. Hoe dit precies in zijn werk gaat is na te lezen op de site van Peace Brigades International, www.peacebrigades.nl en www.peacebrigades.org.

Marike Goossens is landenspecialist Mexico bij Peace Brigades Nederland (vrijwilligersfunctie)

Bronnen
[1] http://www.peacebrigades.nl/country-groups/pbi-netherlands/projecten/mexico-project/

[2] Peace Brigades International Mexico (2007) “Human Rights Defenders in the State of Guerrero. Cases of resistance and initiatives from civil society regarding the defense and promotion of fundamental rights in Mexico.” Pg 76.

[3] Zie voor meer informatie de website van het Mexico project van Peace Brigades International: http://www.pbi-mexico.org/field-projects/pbi-mexico/pbi-mexico-news/news/?tx_ttnews[tt_news]=1648&tx_ttnews[backPid]=88&cHash=a3a93582ce.

[4] http://www.sipaz.org/gro_problem/parota0608_e.htm

[5] De bouw van de La Parota dam is uitgesteld tot 2018.

[6] Ejido is een vorm van gemeenschappelijk grondbezit. Dit systeem werd heringevoerd in de Mexicaanse grondwet van 1917 om land te verdelen onder de arme bevolking.

[7] Gebaseerd op het Amnesty International rapport ‘Mexico, Human Rights at Risk in La Parota Dam Project’,    pg 11 (http://www.amnesty.org/es/library/asset/AMR41/029/2007/es/3a1588d9-d37f-11dd-a329-2f46302a8cc6/amr410292007en.pdf).