De jungle

De beruchte ‘jungle’ in Calais is in september 2009 met behulp van bulldozers met de grond gelijk gemaakt. De bootverbinding tussen Engeland en Frankrijk en de nabijgelegen Eurotunnel zorgen ervoor dat talloze migranten naar Calais komen. 

De migranten zijn voornamelijk afkomstig uit Irak, Afghanistan, Soedan en Eritrea en verblijven maandenlang in Calais om op illegale wijze de oversteek naar Engeland te maken. Zij verbleven tijdens mijn onderzoek onder andere in de jungle. Dit was een natuurgebied met struiken waartussen de migranten geïmproviseerde hutjes van zeil en pallets bouwden. De leefomstandigheden waren zeer precair en de repressieve Franse politie maakte het de migranten niet makkelijker. De jungle was een belangrijk onderdeel van mijn afstudeeronderzoek over migranten in Calais waar ik van maart tot en met juni 2009 verbleef. Onlangs keerde ik terug naar Calais en de leefsituatie van migranten lijkt alleen maar te verslechteren.

Mijn onderzoek voerde ik uit bij de vrijwilligersorganisatie voor migranten Association Salam in Calais. Deze organisatie zorgt sinds 2002 iedere dag voor een warme maaltijd voor honderden migranten. Daarnaast voorziet zij in kleding, schoenen en dekens en probeert zij aandacht te krijgen voor de situatie van migranten in Franse en buitenlandse media. In mijn onderzoek wilde ik in kaart brengen op welke wijze de Franse overheid omgaat met mensen die geen burger zijn in de natiestaat Frankrijk en dit op basis van verschillende theorieën vergelijken met de hulp die Association Salam biedt. Door aan het werk te gaan bij deze organisatie kon ik in contact komen met de migranten en de vrijwilligers. De slechte leefomstandigheden van de migranten grepen mij erg aan en na een tijdje in het veld begon ik mij dan ook te gedragen als een echte vrijwilliger.

‘C’est la France’
Op 21 april 2009 ben ik redelijk op tijd opgestaan om flessen water te vullen want rond elf uur ga ik naar de jungle om migranten van water te voorzien. De leefomstandigheden van de migranten zijn zeer zwaar, zeker nu er geen water meer beschikbaar is. De enige watervoorziening die de groep van honderden Afghanen tot voor kort had, is enkele weken geleden onbruikbaar gemaakt door de politie. Sinds een paar weken vul ik daarom dagelijks flessen water in de keuken van Association Salam.
Ik heb al drie kisten vol met flessen en ben bezig de vierde kist te vullen. Michel, een vrijwilliger van Association Salam, is bij me aanwezig en leest de krant. Hij krijgt een telefoontje van Sylvie, één van de oprichters van de vrijwilligersorganisatie, met het verzoek of we gelijk naar de jungle willen komen. De Mobiele Eenheid is bezig met een ‘grote actie’, aldus Sylvie. Ik roep Agostina, vrijwilligster en tevens mijn kamergenoot, die op het punt staat een douche te nemen. Ze kleedt zich weer aan en binnen enkele minuten zijn we onderweg. In de wagen vragen we ons af wat we aan zullen treffen: zou de politie de geruchten waarmaken en de jungle met de grond gelijk maken? We parkeren enkele straten verderop en rennen naar de afgesproken plek.
Wanneer we de hoek omgaan, zien we honderden migranten van Afghaanse afkomst op de openbare weg staan. Het is een doorgaans rustige straat, maar op dit moment is het niet meer mogelijk voor verkeer om hier te passeren. Ik zie Sylvie en Jean-Claude, ook oprichter van Association Salam, staan tussen de migranten en de ME in. De ME is in grote getale aanwezig. Mijn eerste inschatting is dat het er minstens vijftig zijn. Ze vormen een kring rond de migranten. De uitrusting die ze hebben is voor mij angstaanjagend: een schild, beenbeschermers, gasbommen en een knuppel. Agostina noemt ze ook wel Robocop. Ze staan doodstil en kijken alleen maar. Eén van hen neemt foto’s en ik weet honderd procent zeker dat ze van iedere vrijwilliger die hier aanwezig is veel foto’s hebben. Er wordt bewust op me ingezoomd en als ik wegdraai, draait de fotograaf in ME-uitrusting ook weg. Volgens de Franse wetgeving is het verboden illegalen op wat voor manier dan ook te helpen. Vrijwilligers van de organisatie voor migranten Association Salam moesten in het verleden al meerdere keren voor de rechter verschijnen vanwege dit feit.
Jean-Claude vraagt aan de jongens om te gaan zitten. Iets wat klinkt als ‘kene’ wordt geroepen, wat ‘ga zitten’ betekent in de Afghaanse taal Pashtou. Na wat aandringen, gaat iedereen rustig op de grond zitten. Er worden nieuwe groepen migranten uit de jungles aangevoerd door de ME. Ze zijn nog niet klaar met het leeghalen van de jungle, hoewel hier al honderden Afghaanse jongens op de grond zitten. De jongens vragen zich allemaal af wat er met ze gaat gebeuren. ‘Deport Afghanistan?’ vraagt een jongen van ongeveer zestien jaar aan me met angstige ogen. Ik kan geen antwoord geven, want ik weet niet wat er gebeurt. Ik kijk om me heen en verbaas me over de situatie.

De omwonenden zijn niet blij met de migranten en dat laten ze merken. ‘La France est aux français!’ (Frankrijk is van de Fransen) wordt geroepen door een vrouw van in de zestig. Het is een opmerking die veel Fransen die tegen de komst van buitenlanders zijn, maken. Een voor mij onverstaanbare discussie tussen haar en Jean-Claude volgt. Uiteindelijk komt iemand van de gemeente naar Jean-Claude om te zeggen wat de beslissing is. Het blijkt dat ze een grote schoonmaakactie van de jungle op touw hebben gezet voor de migranten. Daarna mag iedereen terugkeren naar de jungle.

Ruim een uur later is de oproer voorbij en is de orde van de dag weer hersteld. Ik rijd met Agostina en Michel naar Association Salam om de flessen water te halen die ik die ochtend gevuld heb. Het uitdelen hiervan is in het begin niet te doen, iedereen duwt. Omdat ik die ochtend mijn werk niet heb af kunnen maken, is er niet genoeg voor iedereen. Na drie pogingen om de flessen water uit te delen, staat iedereen in een rij en verloopt het rustig.

‘C’est la France’, wordt naderhand in afzonderlijke gesprekken schouderophalend tegen me gezegd door Agostina, Sylvie en Jean-Claude. De drie vrijwilligers van Association Salam laten blijken dat ze zich schamen voor hun overheid die op deze wijze omgaat met mensen. Diezelfde ochtend zijn, buiten deze actie, bijna 200 migranten opgepakt en geplaatst in detentiecentra. Zij zijn dezelfde dag op vrije voeten gesteld. Volgens de vrijwilligers van Association Salam wees de aanwezigheid van bulldozers erop dat de Franse overheid de jungle op deze dag wilde sluiten, maar werden ze verrast door de minstens 400 aanwezige personen. Dit aantal was te groot om te kunnen handhaven. Uiteindelijk is de sluiting van de jungle op een later moment wel geslaagd.